Toplumumuzda sık görülen ve ciddiye alınmayan bir hastalığımızı anlatmaya çalışacağım sizlere: DİABET yani ŞEKER HASTALIĞI
Şeker hastalığı erişkin ve gençlerde görülebilen, başta karbonhidratlar olmak üzere protein ve yağ metabolizmasını ilgilendiren bir metabolizma
hastalığıdır ve kendisini kan şekerinin sürekli yüksek olması ile gösterir.
Normal koşullarda besinlerden elde edilen veya karaciğerdeki depolardan kana salınan glükoz pankraeas tarafından salgılanan İNSÜLİN hormonunun
yardımıyla hücre içine girer ve orada yakılarak enrjiye dönüşür.Hücre, enerjisinin %90'ından fazlasını glikozdan sağlar. İnsulin hiç yoksa veya
hücreye girişinde ya da hücre içi kullanımında bir bozukluk varsa glikoz hücre içine giremez. Bu durum kanda şeker yükselmesine sebep olur ve diyabet gelişir.Şişman, ailesinde diyabet hastası olan, normal kilonun üzerinde bebek doğurmuş, tansiyonu yüksek ve kalp hastalığı olan kişilerin diyabet hastası olmaya yatkın olabilecekleri akılda tutulmalıdır.
Şeker Hastalığının Tipleri
A-Primer Şeker Hastalığı
Diyabet hastalığını görülme zamanları ve nedenlerine göre Tip 1, Tip 2 ve Gençte Erişkin Tip Şeker Hastalığı olarak sınıflandırmak mümkündür.
Genetik diabet olarak da adlandırılabilirler.
1-Erişkin Tip Şeker Hastalığı"ndaki temel metabolik bozukluk, kan yoluyla taşınan şekerin hücrelerin içine girememesidir. Tip 2 Diyabet veya İnsüline
Bağımlı Olmayan Diyabet( Non-Insulin-Dependent Diabets Mellitus= NIDDM) olarak da adlandırılır. Sıklıkla erişkinlerde ve şişman kişilerde görülmektedir.
2-Genç Tip Şeker Hastalığı"ndaki insulin hormonunun salgılanmasındaki bozukluktur ve daha çok çocuklarda ve genç erişkinlerde görülür. Tip 1
Diyabet veya İnsüline Bağımlı Diyabet ( Insulin Dependent Diabetes Mellitus=IDDM) olarak da adlandırılır. Pankreasta bulunan ve insülin üreten beta hücrelerinin otoimmün bir süreç sonunda zedelenmesi ile maydana gelmektedir. Hastalar ömür boyu insülin hormonunu dışardan enjeksiyon yoluyla almak zorundandırlar. Genel olarak toplumdaki diyabet vakalarının %10'unu Tip 1 Diyabet vakları
oluştumaktadır.Kısaca diyabet, anahtar işlevi gören İNSÜLİN hormonu yetersizliğine ve/veya insülinin etkilediği reseptörlerin bozukluğuna bağlı gelişmektedir.
3-Gençte Erişkin Tip Şeker Hastalığı
Çocuklarda ve gençlerde görülür, fakat tedavisinde insüline bağımlılık göstermez.
B-Sekonder Nedenlere Bağlı Şeker Hastalığı
Endokrin, depo hastalıkları, pankreasın cerrahi hastalıkları vb. nedenlere bağlı olarak gelişir.
Şeker Hasatlığının Belirtileri
ÇOK VE SIK İDRAR YAPMA ( POLİÜRİ )
ÇOK SU İÇME ( POLİDİPSİ )
İŞTAH ARTMASI,
KİLO KAYBI,
ÇABUK YORULMA,
GÖRME BULANIKLIĞI,
SIK DERİ İNFEKSİYONLARI,
KADINLARDA VAGİNAL MANTAR ENFEKSİYONU,
Uyku Hali,
Mide Bulantısı,
Tekrarlayan mantar ve bakteri enfeksiyonları,
Geç Bulgular
Topallama ve bacaklarda güçsüzlük
Retinopati ( Görme Bozuklukları )
Nefropati ( Böbrek Bozuklukları )
Polinöropati ( Sinirsel Bozukluklar ) Çorap veya eldiven tarzında
his kaybı, uyuşukluk,karıncalanma ve his duyusunda azalma.
Mononöropatiler
Terleme bozukluğu,
Empotans,
İdrar tutmada bozukluklar,
Midenin boşalmasında gecikme,
Yutmada güçlükler,
Kabızlık veya ishaller.
Ayak Ülserleri ve Eklem
İnfeksiyonlar
Gizli Şeker
Halk arasında "Gizli şeker" olarak isimlendirilen durum normal glikoz düzeyi ile diyabet arasındaki metabolik durumu ifade temektedir. Normalde açlık plazma şekerinin 110 mg/dl"nin altında olması gerekmektedir. İşte açlık plazma şekerinin 110 mg/dl ile fakat 140 mg/dl ( yeni kriterlere göre126 mg/dl) arasında olması veya Oral Glukoz Tolerans Testi yapılan kişilerde 2. saatdeki plazma glükoz düzeyininin 140 mg/dl ile 200 mg/dl arasında olmasıdır. Bu durumdaki kişilerin gün boyu kan şekerleri normaldir ve diyabetin klasik bulguları görülmez. Bununla birlikte bu kişiler Tip 2 Diyabet için en riskli gurupta olduklarında yaşam biçimlerini yeniden düzenlemeleri gereklidir.
Şeker Hastalığının Tanısı
Klasik diyabet bulguları olan bir kişide herhangi bir zamanda ölçülen plazma glukoz düzeyinin 200 mg/dl olması,En az 8 saatlik aç bir kişide plazma şekerinin 140 mg/dl ve üzerinde olması. Yakın zamanda Amerikan Diyabet Birliği Açlık Kan Şekeri sınırını 126 mg/dl olarak belirlemiştir. Oral Glukoz Tolerans Testi ile 2. saatdeki plazma glukoz düzeyinin
200 mg/dl ve üzerinde olması.
Şeker Hastalığının Komplikasyonları
1-Hipoglisemi
Kan şekerinin düşüklüğü ve buna bağlı olarak
Sinirlilik,
Titreme,
Yorgunluk,
Açlık hissi,
Soğuk terleme,
Baş ağrısı,
Bulanık görme,
Çarpıntı,
Dikkati toplayamama,
Koma
Diabetin yaşamı tehdit eden olumsuz bir sonucudur. Acil tedavisi gerekir.
Özellikle uzun sürdüğünde veya çok sık olduğunda beyinde kalıcı hasar
bırakabilir.
Tedavi için;
3 kesme şeker
2 tatlı kaşığı toz şeker
1/2 su bardağı meyve suyu
1/2 su bardağı normal kola veya
Glukoz tabletleri alınması gerekir.
Glukagon: Kan şekerini yükselten bir hormondur. Bu da insülin gibi
iğne olarak yapılır.
2-Hiperglisemik Komalar
a-Diyabetik Ketoasidoz
Daha çok Tip 1 diyabetik hastalarda insülin eksikliğine bağlı olarak gelişir.
Diyabetli çocukaların %50"sinde görülür.
Belirtileri
Ağır su kaybı,
Çok su içme
Her zamankinden daha fazla susama
Şok
Hızlı nabız atımı,
Tansiyon düşüklüğü,
Periferik dolaşım bozukluğu,
Periferik siyanoz.
İnatçı kusma
Çok idrar yapma
Kilo kaybı
Yanaklarda kızarma
Derin ve hızlı solunum
Bilinç bozuklukları
Mide bulantısı ve kusma,
Gece sık olarak idrar yapmak için uykudan uyanma,
Karın ağrısı,
Ciltte kuruma,
Halsizlik, yorgunluk,
Bulanık görme,
Hızlı ve derin soluk alıp verme,
Nefesinizin çürük elma (aseton) kokması.
Tedavi
En yakın acil servise başvurunuz. Bu kendi başına tedavi edebileceğiniz bir durum değildir!
b. Hiperozmolar Hiperglisemik Nonketotik Koma:
Genellikle Tip 2 diyabetik şeker hastalarında, özellikle sıvı ihtiyacını karşılamakta zorlanan yaşlı hastalarda görülür. Kan şekeri çok yüksek değerlere çıkar, çok ağır su eksikliği vardır. Kanda ve idrarda keton cisimleri yoktur. Tedavisinin hastanede yapılması gerekir.
3-Kan Şekeri Çok Yüksek Olması (Hiperglisemi)
Açlık kan şekeri normalde 70-110 mg/dl arasındadır. Kan şekerinin normal değerlerin üzerine çıkması hiperglisemi olarak adlandırılır.
Nedenleri
İlaçların veya insülinin gerektiği kadar alınmaması veya düzenli kullanılmaması,
Diğer hastalıkların seyrinde (İnfeksiyon hastalıkları, iltahaplanma, soğuk algınlığı".)
Diyete uymama,
Her zaman yaptığınız egzersiz yapmama,
Şeker yükselten ilaçların kullanımı (Kortizol içeren ilaçlar")
Almakta olduğunuz tedavinin yeterli gelmemesi, (Haplardan insüline geçmek gerekiyorsa)
Belirtileri
Her zamankinden daha fazla susama ve su içme,
Her zamankinden daha fazla acıkma ve yemek yeme,
Çok sık idrar yapma,
Gece sık olarak idrar yapmak için uykudan uyanma,
Cildinizde kuruma,
Halsizlik, yorgunluk,
Bulanık görme,
Yaraların geç iyileşmesi.
4-Uzun Dönemde Ortaya Çıkan Komplikasyonlar
Şeker hastalığının seyrinde, özellikle kan şekeri kontrolü sağlanamayan diyabetiklerde aşağıdaki durumlar ortaya çıkabilir.
Kalp krizi,
İnme(Felç)
Körlükle sonuçlanabilen göz problemleri (Diyabetik retinopati)
Bu durum gözün retina tabakasını besleyen ince damarların hasar görmesi sonucu ortaya çıkar. Gözün arka bölümünde yer alan bu tabaka ışığa duyarlıdır ve beynimize görmekte olduğumuz şeylerle ilgili mesajları gönderir. Retinadaki damarlar zayıfladığı takdirde içindeki sıvının makula'ya
sızmasına neden olabilir. Makulanın işlevi görüşümüzün netleşmesini sağlamaktır, makulaya doğru olan bu sızıntı görüşümüzün bulanmasına neden olur. Retinopati kötüye giderse gözümüz retina yüzeyinde birtakım yeni damarların ortaya çıkmasını sağlar. Bu damarlar oldukça hassastır, kolayca yırtılıp hasar görebilir. Yırtılmaları halinde de gözün iç kısmında ortaya doğru yayılan bir kanama oluşur. Bunun sonucunda da gözün arka
kısmının retinadan ayrılmasına neden olan bir skar dokusu ortaya çıkar. Retinopati tanısı erkenden konulabilirse görüş kaybı önlenebilir, lazer gibi modern tedavi seçenekleri bu alanda giderek yaygın biçimde kullanılmaktadır. Diyabetik retinopati zamanında tedavi edilmezse oldukça ciddi bir görme kaybına neden olabilir.
Şeker hastalığına bağlı böbrek hastalığı (Diyabetik nefropati)
Şeker hastalığına bağlı olarak sinirlerin harap olması (Diyabetik
nöropati)
Periferik damar hastalığı (Bacağı besleyen damarlarda damar sertliğine
bağlı daralma, bunun sonucunda dolaşım yetersizliği)
Diyabetik ayak problemleri
Diyabetli bir hastanın ayaklarındaki kan dolaşımı, damar hasarı nedeni ile sağlıklı biçimde gerçekleşmez. Bundan başka diyabet nedeniyle ortaya
çıkan sinir ileti bozukluğu ayakta bazı noktaların hissizleşmesine neden olabilir. Diyabet aynı zamanda vücudun infeksiyonlarla mücadele etme
yeteneğini de azaltır. Tüm bu faktörler birleşerek ayaklarda küçük de olsa bazı problemlerin (nasırlaşma, su toplama, tırnak batması gibi) oldukça ciddi infeksiyonlara dönüşmesine ve hatta gerekli önlemler alınmadığı veya uygun bakım yapılmadığı takdirde cerrahi girişim gerektirecek boyutlara
ulaşmasına neden olabilirler.
Cinsel sorunlar (İmpotans)
Şeker Hastalığının Tedavisi
Çocukluk çağında;
Diyabet eğitimi,
İnsülin replasmanı,
Beslenme planlaması ve
Egzersiz.
Yetişkin hastalarda;
Diet,
Rutin konroller,
Şeker seviyesinin takibi,
İlaç tedavisi.
Şeker Hastalarına Öneriler
Haftada 1 kez sabah akşam şekerinizi ölçün, kayıt tutun ve bu kayıtları kontrol anında doktorunuza gösterin, Kan şekeriniz gibi kan basıncınızı ve kolesterolünüzü düzenli aralıklarla kontrol edin,
Kilonuzu kontrol altında tutun, ideal kilonuzu koruyun
Günlük düzenli yürüyüşler gibi egzersiz yapın,
Görüşünüzde bulanıklık varsa ve bu iki günden uzun sürüyorsa, her iki gözünüzde ani ortaya çıkan bir görüş kaybı varsa, gözünüzün önünde kara noktalar uçuşuyorsa, flaş parlamasına benzer ışık yansımaları görüyorsanız,hemen doktorunuza başvurun
Yeni bir ayakkabıyı ilk giydiğinizde 1 saatten uzun süre ile giymeyin.
Bacaklarınızın alt kısmına doğru olan kan akışını engelleyecek sıkılıkta giyecekler kullanmayın.
Bacak bacak üzerine atmayın,
Ayak parmaklarınız birbirine sürtünüyorsa parmak aralarınıza bu sürtünmeyi önleyecek yumuşak yün parçalar yerleştirin,
Ayak tırnaklarınızı kesmeden önce tercihan 10 dakika boyunca sıcak suda yumuşatın, sonra da düz biçimde kesin. Tırnaklarınızı derin ve köşelerine girecek biçimde kesmemeye özen gösterin,
Ayaklarınızı ılık tutmaya çalışın ancak sıcak yüzeylere (soba ve benzeri ısıtıcılar) çok yaklaştırmamaya özen gösterin. Farkında olmadan yanıklara neden olabilirsiniz,
Ayağınızdaki nasır ve kabuklanmaları doktorunuza göstermeden kendi kendinize tedavi etmeye kalkışmayın,
Ayaklarınız karıncalanıyorsa bunu yürüyerek giderebileceğinizi unutmayın,
Öğün atlamayın, diyetisyeninizin veya doktorunuzun yemeyi önermediği hiçbir şeyi yemeyin, ısrarlara kulak asmayın.
İçeriğinde fruktoz, sakkaroz veya şeker olan hiçbir ürünü satın almayın, tüketmeyin,
Gerektiğnde değişiklik yapabilmek için besin gruplarını iyi öğrenin,
Tatlandırıcılarla yaptığınız yiyeceklerle kendinizi ödüllendirin,
Halk arasında diyabete iyi geliyor diye önerilen tatlı yiyeceklerden uzak durun,
Dengeli bir beslenme programı izleyin, hekiminiz size yemeniz ve yememeniz gereken şeyler konusunda bilgi verecektir,
Sigarayı bırakın,
Alkol almayın,
Her zaman yanınızda şeker bulundurun!
Üzerinizde şeker hastası olduğunuzu belirten ve acil durumda ulaşılmasını istediğiniz telefon numaralarının kayıtlı olduğu özel bir belge bulundurun!
