A- TEMEL BİLGİLER
1-Tanımlar
Cinsellikle ilgili yetersiz bilginin arttırılması, yanlış bilgilerin ve inançların düzeltilmesi, cinsel mitler hakkında bilgilendirme ve ileride oluşabilecek sorunlar hakkında danışanlara veya çiftlere yardımcı olmaya Cinsel Danışmanlık ve Rehberlik – CDR denir. Bu hizmeti veren hekimlere, psikologlara, psikolojik danışmanlara Cinsel Danışman denir.
2-CDR"de Temel Görüşler
CDR ülkemizde çok yeni bir kavramdır. Son yıllarda psikolojik yardım meslekleri içinde oldukça hızlı gelişen ve kabul gören yardım mesleğidir. CDR; psikolojik danışma ve rehberlik hizmetlerinin bir parçası olması gerekirken; ülkemiz şartları göz önünde bulundurulduğunda ayrı bir bilim dalı olmak ve gelişmek zorundadır. Çünkü Cinsel Tıp Enstitüsü"nün verilerine göre ülkemizde, bebekler ve çocuklar hariç, erkeklerin %70"i, kadınlarımızın ise %80"i cinsel sorunlarla baş etmektedir. Bu korkunç tablo, CDR hizmetlerinin yaygınlaşması için yeterli bir veridir.
CDR bireysel ve grup olarak kişisel problemleri çözmek için başvurulan bir iyileştirme yöntemi olarak veya ruhsal yollarla yardım ve iyileştirme olarak tanımlanabilir. Bütün telkin, ikna ve kişiyi değiştirme yolları CDR kapsamına girebilir.
CDR cinsel bozukluğun iyileşmesi için danışan ile olumlu bir ilişki içinde özel teknikleri kullanan bir yardım hizmetidir. Danışanın cinsel sorunlardan kaynaklanan heyecansal sıkıntısını hafifletmeyi ve olumsuz cinsel davranışlarının bazı yönlerini değiştirmeyi amaçlayan ve iki kişinin karşılıklı konuşmasına dayalı, kendine özgü sosyal bir etkileşim olarak da tanımlanabilir. Bu bağlamda CDR, eğiticidir, ancak öğrenilmiş yanlış cinsel davranışların bozulup bireyin yeniden eğitilmesine yöneliktir. Bireyin belli yönlerine yoğunlaşarak destekleyicidir ve heyecanlarına ağırlık verir. Ancak cinsel kimliği ve kişiliği baştan onarıcı değildir, cinsel problemin geçmişine ve köklerine inecek şekilde analitik değildir, bireyin duygularını çok deşmez, bilinç altını ortaya çıkararak problemin köklerini bulmaya çalışmaz. Cinsel problemin bireyin çocukluk yıllarına kadar inerek kökleşmiş ve yaygınlaşmış olduğunu, nevrotik bir durumu gördüğünde, danışanını cinsel terapiye yönlendirmeyi ilke edinir. Çünkü cinsel terapi; yetersizliklerin ve zayıflıkların giderilmesine, cinsel danışma ise olumlu güçlerin geliştirilmesine odaklanır. Cinsel danışma bireyi şimdi ki zamanda olduğu gibi kabullenerek geleceği yönelik ele alır, cinsel terapi ise bireyi kendisini yeniden gözden geçirme, yetersizliklerini, eksikliklerini azaltma ve ortadan kaldırma anlayışına göre ele almaktadır.
İnsan ilişkilerine ve karşılıklı etkileşime dayanan psikolojik yardım çabaları günümüzde amaç ve yaklaşım açısından birbirine girmiş durumdadır. Sınırları çok geçirgendir. Özellikle son yıllarda Cinsel Tıp Enstitüsü"nün başlattığı, cinsel danışman ve cinsel terapist yetiştirme programları gittikçe birbirine daha çok yaklaşmıştır. Bununla birlikte literatürde cinsel danışmanlık ve cinsel terapi hakkında ileri sürülen görüşler farklılık göstermektedir. Cinsel Tıp Enstitüsü Mesleki Tanımlar Sözlüğü"nde cinsel terapiyi; psikolojik anlamda duygusal nitelikli cinsel problemlere uzman bir kişin hasta ile amaçlı bir biçimde geliştirilen profesyonel ilişki içinde mevcut belirtileri yok etme, değiştirme veya düzeltme; bozulmuş olan davranış kalıplarını tedavi etme ve olumlu kişilik gelişmesini sağlama ve destekleme olarak tanımlanmıştır. Cinsel Tıp Enstitüsü"ne göre cinsel danışma, yetişme durumu, sahip olduğu beceri ve kendisine tanınan yetki nedeniyle cinsel danışma sürecinin uyum problemlerini karşılamasında, algılamasında, açık seçik görmesinde danışana yardımcı olduğu yüz yüze bir durumdur. Bu görüş danışmanı merkeze almakta ve ona bir otorite statüsü kazandırmaktadır. Danışma oturumlarında danışman, cinsel bilgilendirme yapmakta, cinsel mitleri araştırmakta, telkin ve tavsiyelerde bulunmakta, dolayısıyla danışanı yönlendirmektedir. Böylece danışman önder durumunda olan üstün bir kişi konumuna getirilmekte ve tamamen bilinç alanında olan çelişkilerin yarattığı normal kaygılardan şikayetçi bir bireye yardım etmektedir. Ayrıca CDR, danışan ile kurulan ilişkinin verdiği güven havası içinde ben yapısının yumuşaması, daha önceden inkar edilmiş olan cinsel yaşantıların algılanması ve değişen cinsel benlik yapısına katılma sürecidir. Temelde kişinin kendi kendine yetmesini sağlamak için kişide var olan potansiyeli ortaya çıkarmasına yardım eden bir süreç olarak da tanımlamaktadır.
3- Cinsel Danışmanlar Neden Gerekli?
Cinsel danışmanların işi merak, eğlence ve rahatsızlık uyandırır. Hakkında konuşulmayan aşağıdaki sorular zihinleri meşgul etmektedir: "Siz cinsel danışmanların tam olarak ne yaparsınız?" "Neye iyi gelirsiniz?" Viagra ve benzeri ilaçların piyasaya çıkmasından sonra belki de şu düşünce oluşmakta: "Siz cinsel danışmanlara hala ihtiyaç var mı?"
Cinsel bozukluklar oldukça sık görülen psikolojik sorunlardır. Her yaşta görülürler. Cinsel bozukluğu olan bir insan bunun için yardım arıyorsa ne yapmalıdır? Bu konuda edinilen tecrübelere göre pek çok insan uygun bir tedavi görene kadar aylar hatta yıllarca beklemekte ve bunun için çok fazla efor harcamaktadır (Fahrner 2000, Wylie 2000). Cinsel Tıp Enstitüsü"nde cinsel bozuklukları olan danışanlar için yapılan özel seansların dokümantasyon verilerinin analizi, tedavi gören danışanların son dört yıl içerisinde 2-3 kez doktora gittikleri halde bir başarı elde edemediklerini göstermiştir. Bunun en önemli sebebi CDR hizmetlerini kaliteli bir şekilde uygulayabilecek uzmanların sayısının az olmasıdır. (Hauch 1998, Wakley 2000). Eşler bu az sayıdaki cinsel danışmanlara ulaşana dek birçok sorun kronikleşmiş, sekonder sorunlar meydana gelmiş veya cinsel sorunlar nedeniyle ilişki yıpranmış bir hal almıştır.
Cinsellik hakkında uzmanlık bilgisine sahip cinsel danışman ve rehberlerin sayısı yetersizdir. Neden yeterli sayıda uzman yok? Nedenlerden bir tanesi cinsellik konusunun, gerek tıbbi gerekse psikolojik meslek içi eğitimde üvey evlat muamelesi görmesidir (Strauß 1998, Wakley 2000). Ayrıca çoğu insana göre cinsellik; zor, nahoş ve utandırıcı bir konudur. Cinsellik konusunun medyada sahip olduğu geniş konjonktüre rağmen; öğretim programını düzenleyenler ve üniversite öğrencileri de dâhil olmak üzere, çoğu kişinin kaçındığı tabu bir konu olarak algılanmaktadır. Aynı zamanda araştırmaların kabulü için de geçerlidir bu durum. Cinsel tıp biliminin temel unsuru araştırmalar Türkiye"de resmi olarak hiçbir enstitüde yapılmamaktadır. Sadece Cinsel Tıp Enstitüsü yeni yeni kurumsallaşmaya başlamıştır. Diğer kurumlarda ise cinsel konularla ilgili eğitim ve araştırma projeleri sadece yoğun bireysel inisiyatif gücüyle gerçekleştirilebilmektedir.
Sonuç olarak; cinsel danışmanlara yalnızca ihtiyaç duyulmamaktadır;
-Daha fazla cinsel danışmana ihtiyaç vardır.
-Epidemiyolojik araştırmalar cinsel sorun ve bozuklukların yaygınlaşmış bir sorun olduğunu göstermektedir.
-Bu danışanların tedavisi nitelik ve nicelik açısından yetersizdir.
-Cinsel tıp ve CDR alanlarındaki meslek içi eğitime ve klinik araştırmaların geliştirilmesine yoğunluk kazandırılmalıdır.
4-Toplumsal Fonksiyon
Yalnızca kendi toplumumuz değil her toplum cinsellikle ilgili tutumunda güçlükler çekmektedir. Yasaklar, tabular ve aile terbiyesinden gelen baskılamalar ama aynı zamanda abartılar da bu konuda baskılayıcı bir rol oynamaktadır. Cinselliğin toplumsal resmi başka etkenlerle birlikte yoğun bir biçimde medya tarafından şekillendirilir. Televizyon, internet ve dergilerde sunulanlara bakıldığında "bu konuya özel birtakım videoları hiç katmadan bile" cinsellik neredeyse yalnızca pornografik alanda sergilenmektedir; şiddet, azgınlık ve sapıklık ana konulardır. Normal erotiğe artık neredeyse hiç rastlanılmamaktadır. Bütün erkekler süper güçlü, bütün kadınlarsa çok kolay azdırılabilen ve bedenen de en üst seviyede insanlar olarak algılanır. Görsel dünyada her şey mümkündür, her şey yaşanır, herhangi bir zarara uğramadan veya bir sorun yaşamadan hatta herhangi bir bozukluk olmadan.
Çelişkili Değerler
Cinsel değerlerin net olmadığı, tam tersi belirsizliklerle dolu olduğu bir devirde yaşıyoruz. Toplum birbiriyle çelişkili talimatlar vermektedir. Örnek olarak: Bulvar gazetelerinin birinci sayfasında haftada birkaç kez cinsel şiddet eylemleriyle ilgili haberler manşetten verilir. Bununla anlatılmak istenen: "Dikkat, cinsellik tehlikelidir. " yapman yasak." Diğer sayfalarda ise evdeki cinsellik için bu şekilde mümkün olmayan, gerçekleştirilemeyen ve böylelikle yıpratan uygulama talimatları verilir. Ancak şu talimatı vermek içindirler: "Cinselliği bu şekilde yaşamalısın veya yaşaman gerekir!" Daha sonra ise arkadaşlık tanışma ilanlarıyla dolu sayfalar gelmektedir.
Seks Yaşamında Krizler
Gerçek dünyada pek çok insan seks yaşamında kriz yaşamaktadır, özellikle hayatın değişik dönemlerindeki geçiş evrelerinde. Her bir yaşın cinsellik üzerinde olduğu gibi davranışlar, tutum ve fizyolojik reaksiyonlar üzerinde de çok büyük bir etkisi var (Kockott & Fahrner 2000). Buna benzer kritik dönemler şunlar olabilir: Ergenlik dönemi, ilişkinin kalitesini değişikliğe uğratan ve anne baba görevinin de ortaya çıktığı çocuk sahibi olunan dönem, orta yaşlar dediğimiz dönem, çocukların evden ayrıldığı dönem veya ve ilerleyen yaşlar.
Dert Ortağı Bulunamamakta
Cinsel sorunlar hakkında bir arkadaş veya başka güvenilir bir tanıdıkla konuşmak aslında akla yakın bir seçenektir. Ancak bu konular hakkında konuşmak insanlara genelde zor gelmektedir. Ayrıca hepimiz günümüzde hem meslek hayatımızda hem de özel hayatımızda etkin olmamız gerektiğine inanmaktayız. Zaafların arkadaşlarla paylaşılması çoğu kişi için imkansızdır. Medyada cinselliğin abartılı bir şekilde performanslı bir görüntüyle verilmesi kendi cinselliği hakkında konuşmayı baskılayan eşiği ilaveten yükseltmektedir.
Toplumumuzdaki cinsellikle ilgili belirsiz tutum, cinsel konularda zaten zorluk çeken insanlarda ayrıca bir güvensizlik yaratmaktadır. Bu durum özellikle seks hayatının farklılaştığı, değiştirilmesi gerektiği hayatın bir evresinden diğerine geçilen hassas zamanlarda, daha iyi anlaşılmaktadır. "Cinsellikte normal olan nedir?" "Cinselliğim hayatımın şu anki döneminde nasıl olmalı veya olabilir?" vb. gibi sorular kafalarda oluşmaktadır. Burada, bu belirsizlik durumuyla başa çıkabilecek ve kişinin kendisi için neyin normal olduğuna birlikte karar verilebilecek ve kişinin kendi ayıbını anlatabileceği tarafsız bir dinleyiciye ihtiyacı vardır. Cinsel danışmanlar bu fonksiyonu oynar ve çoğu zaman kısa konuşmalar sonucunda yardımcı olabilirler. Aslında bunu birçok doktor ve psikoterapist de yapabilir. Onlar genelde cinsel danışmanlardan önce gidilen ilk yerlerdir. Kısaca; cinsellik konusunda dert ortağı olarak bir uzmana ihtiyaç vardır.
Cinsellik hakkında konuşmak pek çok insana zor gelir, uzmanlar da en az danışanları kadar zorlanırlar (Buddeberg 1996). Bazen cinsel danışmanlar da kendilerini hangi dilde ifade edeceklerini bilemeyebilirler. Danışana ereksiyon mu desem yoksa sertleşmiş uzuv mu? Desem karmaşasını yaşayabilirler. Bir danışman danışanının önünde kararsız bir şekilde durmak istemez. Bazı cinsel danışmanlar ise kendilerini şoke uğratacak konuları duymaktan ve böyle durumlarda nasıl tepki vereceklerini bilmediklerinden çekinirler ve yardım edememekten korkarlar. "Danışanım bana gerçekten dramatik bir sorun anlatırsa, örneğin tecavüz veya ensest, kendisine ne önerebilirim?" Bunlar günümüzdeki eğitim tarzında cinsellikle ilgili yalnızca kısmi bir öğrenim görüldüğü göz önünde bulundurulursa anlaşılabilen endişelerdir. Ayrıca özellikle karşı cinsle yapılan bir CDR hizmetinde durumun erotikleşmesi endişesini vardır. Çünkü ne kadar derine inileceği aslında bilinememektedir. "Sorular hangi aşamada mahremiyet sınırına ulaşmaktadır?" "Sorularımla hangi duygulara yol açarım?" vb. düşüncelerin vermiş olduğu kaygıdan dolayı; cinsel içerikli bir sohbete girişmek pek tercih edilen bir konu değildir.
Koşullar Eksik
Cinsel sorunlara karşı daha açık olan ve bu konuda kendilerini fazla baskılamayan meslektaşlarımız için başka güçlükler doğabilir. Günlük rutin işlerin yoğun olduğu ortamlar, danışma amaçlı konuşmalar için pek uygun bir ortam sağlamaz. Önemli bir kural: Danışan, danışmanıyla cinsellik hakkında baş başa, rahatsız edilmeden ve bir zaman baskısı olmadan konuşmalıdır. Nihayet utandığı bir konu hakkında konuşmaya cesaret eden bir danışan rahatlatıcı bir sohbet ortamına ihtiyaç duyar. Yalnızca bu şekilde cinsel sorunların çözülmesi için gerekli olan kesin bilgileri aktarması mümkündür. Zaman baskısı altında, personel ve telefonların sürekli araya girmesiyle cinsel sorunların konuşulması uygun değildir. Bu durum danışanı yıpratır. Kendini korumak için sorununu küçük ve zararsız olarak lanse eder. Danışman konuşmanın tatmin edici biçimde gerçekleşmediğini anlar ve aceleci tavsiyelerle (yeterli bilgi alamadığı için aceleci) veya danışanı plasebo ilaç yazılması için bir hekime göndererek hiç olmazsa iyi bir şey yapmayı düşünür.
Olumsuz Deneyimler
Öğrenme açısından bakıldığında bu tür bir danışma hizmeti durumu danışman için olumsuz sonuçlanır. Kendisine cinsel bir sorunla gelen bir sonraki danışanda sorunun üzerine gidip gitmemesini düşünür ve cinsellik konusundan birkaç başarısız denemeden sonra muhtemelen tamamen kaçınır.
Sonuç olarak; cinsel danışmanlar toplum içerisinde önemli görevlerde yer almaktadırlar:
-Tabu haline gelmiş konular için tarafsız birer dert ortağıdırlar.
-Cinsel zorlukları olan insanlara etkili yardım sunmaktadırlar.
-Zor bir konu olan cinselliği devralarak zaman ve içerik bakımından doktor ve psikoterapistlerin işlerini hafifletmekteler. Mümkün olduğu kadar çok danışman ve cinsel terapistin de danışanlarına danışma hizmeti verme fonksiyonunu kendilerinin sağlayabilmesi burada hedeflenen noktadır.
5- Uzmanlık Bilgisi Olmadan Olmaz
Bu alanda faaliyet gösteren meslektaşlarımız; cinsel danışmanlık kavramının ve cinsel bozuklukların tedavisinin, diğer psikolojik rahatsızlıkların tedavisiyle eşdeğer prensiplere sahip olduğu bilgisiyle uzunca bir süre belirsiz ile reddedici arası bir tutumla karşısında durmuşlardır. Bu, cinsel sorunlar için özel danışmanlara gerek yok anlamına gelmektedir. Bu durumda korku, baskı veya depresyon terapistlerine de yoktur öyleyse. Ancak zamanla bu düşünceler değişmiştir. Cinsel bozuklukların tedavisi başka rahatsızlıkların tedavisiyle birçok ortak özelliğe sahip olsa da cinsel bozuklukların etkili tedavisi için ilaveten özel birtakım müdahalelere gerek vardı. Danışmanın etkili tedavi önlemlerini almasının yanı sıra cinselliğe karşı belirli bir kişisel duruş da sergilemesi tedavide esastır. (Arentewicz & Schmidt 1993, Kockott & Fahrner 2000). Bancroft (1985) beşeri cinsellikle ilgili kapsamlı eserinde cinsel bozuklukların tedavisini üç ayrı bileşene ayırmaktadır:
-Eğitici/pedagojik bileşen
-Davranışsal bileşen
-Psiko-terapi bileşeni
İlk bileşen özellikle CDR hizmetinde önemli bir rol oynar. Her cinsel sorun için cinsel terapiye gerek yoktur. Çoğu zaman baskılamalar giderilmeli veya eşler arasındaki iletişim düzeltilmesi gerekir. Aydınlanma ve normal olarak algılanan veya sosyal açıdan arzu edilen yanlış düşüncelerin doğrulanması önemlidir. Bilgi eksikliklerinde, eşler arasındaki küçük boyutlu sorunlarda ve organik veya psikolojik rahatsızlıkların etkisiyle ortaya çıkan sorunlarda problemin tatmin edici bir çözümü için birkaç saatlik bir danışma hizmeti yeterli olabilmektedir.
Bir CDR hizmetini iyi bir şekilde gerçekleştirebilmek için örneğin cinselliğin biyolojik temel bilgileri, bedensel veya psikolojik rahatsızlıkların ve ilaçların etkisi ve farklı yaş gruplarındaki doğal cinsel tutum hakkında geniş kapsamlı bir uzmanlık bilgisine sahip olmak şarttır (Leiblum 2001). Ayrıca CDR için vazgeçilmez olan başka özellikler içtenlik, sabır, cinsel sorunlar için gerçek bir ilgi ve alaka, kendi tutumlarının farkında olunması (belki önyargılar) ve cinsel deneyim ve tepkilerin çokluğu için anlayış. Bu konuyla ilgili keyif de alınması gerekir ve bu, danışana da belli edilmelidir.
Davranışsal bileşenle, cinsel etkileşim ve iletişimle ilgili olan kesin davranış talimatları, deneme ve tavsiyeler kastedilmiştir. Bu Masters ve Johnson"a göre özellikle denenmiş ve artık değiştirilmiş terapi konseptidir. Bancroft"a göreyse yeterli bir bilgi düzeyi yanı sıra iyi bir danışmanın sahip olması gerektiği önemli bir özellik cinsel konular hakkında konuştuğunda kendisinin bundan rahatsızlık duymamasıdır. CDR hizmetlerinin başında çoğu zaman Sensate Focus adıyla ileride bahsedeceğimiz, okşama talimleri uygulanır. Bu talimler eşlere ayrıntılı bir biçimde anlatılmalı ve talimler sayesinde edinilen deneyimler hakkında bir sonraki seansta ayrıntılı bir şekilde konuşulmalıdır. Okşama talimlerini yüzü kızarmadan örnekler eşliğinde detaylı bir şekilde anlatmak özel bir eğitim almadan, kişisel tecrübe ve süper vizyon olmadan bilindiği üzere çoğu cinsel danışman için ilk etapta mümkün olmamaktadır. Bu durum cinsel sorunların detaylı davranış analizi ve teşhisi için de geçerlidir.
İlk iki bileşene ek olarak pek çok eşte farklı farklı kişisel ve eşlere özel sorunlar işlenmelidir. Klasik anlamda yalnızca Masters ve Johnson egzersizleriyle tedavi edilebilen basit cinsel bozukluk artık neredeyse yok gibidir. Cinsel sorunların şekli son on yıllarda değişmiştir. Cinsel isteksizlikten şikayetçi olan kadın ve erkeklerin sayısında belirgin bir artış görülmektedir ve bu, tedavi edilmesi en zor olan cinsel bozukluklardan bir tanesidir. Bir diğer önemli değişiklik de gerek çocukluk ve gençlik döneminde gerekse daha sonraki yaşlarda danışma sürecinde dile getirilen cinsel şiddet deneyimlerinin artması (Hauch 1998). Her iki sorunun tedavi edilmesi danışma biçimleri hakkında derin bir bilgi birikimi ve uzun süreli bir pratik gerektirir ve spesifik bir CDR eğitimi olmadan ve gerekli süper vizyona sahip olmadan profesyonel bir şekilde yapılamaz. Cinsel bozukluklarının etkili teşhisi ve danışmanlığı için özel uzmanlık bilgisi ve tecrübesi olan cinsel danışmanlara ihtiyaç vardır.
6- Bir Hap Bütün Sorunları Çözer mi?
Bölümün başında şu bilgi alıntılanmıştır: "Siz cinsel danışmanlara viagra varken gerek var mıdır?" Bu konular bu kadar basit değil; kadınların da CDR hizmetlerine ihtiyacı vardır; birçok erkek ereksiyon bozukluğundan değil, başka cinsel bozukluklardan şikâyetçidir ve bir ilaçla boşalma bozuklukları tedavi edilemez, çoğu kez ereksiyon bozuklukları yoluyla açığa çıkan ve teşhis açısından bunlardan zor ayırt edilebilen primer libido bozukluklarının tedavisi için uygun değildir.
CDR hizmetiyle birlikte reçeteyle alınan viagra örneğin kısa süreli bir ereksiyon bozukluğu nedeniyle güvensiz olan bazı erkekler için yardımcı olabilir. Bu erkekler tekrar ereksiyon olmak için gerekli olan güveni kazanabilirler ve muhtemelen belli bir süre sonra hapı kullanmayı bırakabilirler. Ancak sağlık açısından bu ilacı kullanması yasak olan veya ilaç kullanmak istemeyen erkeklere ne olacak? Ve "aslında genelde yaşanan durum da budur" ereksiyon bozuklukları ağır psikolojik nedenlerden kaynaklanıyorsa ne yapmalıdır? Bunlar kişilik bozuklukları, ilişkide yaşanan sorunlar, çocuklukta yaşanan sorunlar veya baba evinden ayrılmayla birlikte yakınlık veya bağlanma korkusudur. Bu durumlarda viagra gibi ilaçlar veya örneğin şişme oto enjeksiyon terapisi (SKAT) gibi farklı bir tıbbi tedavi yöntemi yalnızca uzun süreli medikasyon ve yardımcı araç olarak işe yarayabilir. Tabii bu da gerçekten işe yarar ve daha önemlisi eşlerin cinsel hayatını tatmin edici bir düzeye getirirse" Ama tam tersi cinselliğe ait olan her alanı işleyen geniş kapsamlı bir CDR sayesinde eşler, cinsel problemlerinin ve onunla bağlantılı hayatın diğer önemli alanlarındaki sorunların uzun vadeli bir çözüme ulaşma şansını yakalarlar. Bu danışma şeklinin başarısı için toplamda olumlu ve deneye dayalı olan ispatlara bakmak yeterli olacaktır.
7- Sonuç
Cinsel danışmanların uzman olarak da gelecekte ek çalışma alanları vardır:
-CDR ancak özel bir eğitim ve yeterli bir bilgi birikimiyle tedavisi giderek daha karmaşık hale gelen cinsel bozukluklarda etkili bir şekilde uygulanabilir.
-CDR hizmetinin verilmesi de ayrıca özel bilgi birikimi gerektirir.
-Cinsel bozuklukların ilaç tedavisiyle giderilmeye çalışılması yardım isteyen insanların ancak küçük bir bölümü için uygulanabilir ve kısa süreli bir çözümdür. Çoğu kez ancak danışma sürecinde tamamlayıcı bir unsur olarak işe yarayabilir.
