"Bu sabah uyandığımda boğazım ve başım dayanılmaz ağrıyordu. Burun akıntım, halsizliğim ve kas ağrılarımla birlikte ateşim de yükseldi ve titremeye başladım"
SARS: Severe Acute Respiratory Syndrome
SARS yani AKUT SOLUNUM YOLU YETERSİZLİĞİ SENDROMU, halk arasında bilinen diğer adıyla "Gizemli Zatürre"; ani ateşle başlayıp ağır seyreden, sebebi bilinmeyen ve virüslerle oluşan bir solunum yolları hastalığıdır.
SARS dünya'da ilk kez Kasım 2002"de güney Çin'deki Guangdong eyaletinde ortaya çıktı ve hızla 2003 yılı başlarında Asya"ya, Kuzey Amerika"ya ve ardından da Avrupa"ya yayıldı. Fakat ilk olarak 2003 Şubat sonu Vietnam'ın Hanoi kentinde teşhis edildi. Bu ilk vaka, hastalanmadan önce Güneydoğu Asya'ya defalarca yolculuk yapmış olan orta yaşlı bir işadamıydı. 26 Şubat 2003 tarihinde hastaneye yatırıldığında yüksek ateş, kuru öksürük, adale ağrıları ve hafif boğaz ağrısı şikayetleri vardı. Takip eden 4 gün sonrasında solunum cihazı desteğine ihtiyaç duyacak derecede solunum sıkıntısı ve kanda trombosit azalması gelişti. Tüm tedavi girişimlerine karşın hasta, Hong Kong'daki bir karantina merkezine nakledilmesini takiben 13 Mart 2003 tarihinde kaybedildi. Daha sonra 18 Mart 2003 tarihinde Hong Kong'da bilim adamları yeni bir pnömoni virüsü izole etti ve SARS Virüsü olarak tanımladı. Dünya Sağlık Örgütü'nden Doktor David Heymann, Hong Kong Üniversitesi ve Galler Prensi Hastanesi doktorları, hastalığa neden olan bu virüs ün "Paramyxoviridae" yani kabakulak virüsünün de içinde bulunduğu grup ya da "Coronavirüs" yani nezle ve soğuk algınlığına da yol açan taç şeklindeki virüs grubu ailesine ait olabileceğini bildirdiler.
İlk hastayı yatırıp tedavi eden Dr. Carlo Urbani'de 29 Mart'ta SARS'dan öldü.
SARS, yüksek ateş ve kuru öksürük ile başlamaktadır ve giderek sulunum yetmezliğine neden olmaktadır. Bu yetmezlik neticesinde hastaların % 10-20'sinde ventilatör ile yapay solunuma gereksinim duyabilir. Hastalığın şiddeti hafiften ağıra kadar değişir.
SARS"ın Kuluçka Süresi
Genellikle 2 – 7 gündür ancak 10 güne kadar da uzayabilir.
En Sık Görülen Belirtileri
*38 dereceyi geçen yüksek ateş,
*Kuru ve balgamsız öksürük,
*Kısa aralıklarla soluk alıp verme yada solunum zorluğu,
*Kas ağrısı.
Diğer Belirtileri
*Nefes darlığı,
*Üşüme,
*Titreme,
*Baş ağrısı,
*Boğaz ağrısı,
*Burun akıntısı,
*Keyifsizlik,
*İştahsızlık,
*Düşkünlük,
*Döküntü,
*İshal.
Bulaşma Şekli
Hastalık, damlacık infeksiyonu şeklinde yani hasta kişilerin öksürme, hapşırma ve konuşma sırasında etrafa saçtıkları tükürük damlacıkları ve hastaların salgılarıyla üzerlerinde hastalık mikrobu bulunan eşyalara dokunan ellerin ağız, burun ve gözlere götürülmesiyle hastalık sağlam kişilere bulaşmaktadır. Temaslıların çoğunda hastalık gelişmez. Çok azında aynı hastalık gelişir.
Tanı
Yapılan kan tetkiklerinde trombosit sayısı, mutlak lenfosit sayısı ve toplam beyaz küre sayısı genellikle azalmıştır. Kreatin Fosfokinaz, hepatik transaminazlar, LDH, sodyum ve CRP yükselmiştir.
Akciğer filminde solunumsal fazda yamalı interstisyel gölge ve konsolidasyon görülür.
Tedavi
*Hasta izole edilir.
*Genel destekleyici tedavi,
*Atipik pnömoni antibiyotikleri,
*Antiviral ajanlar ve
*Steroid gibi ilaçlar tedavide denenebilir.
Bu yeni bir hastalık olduğundan henüz kesin ve etkili bir ilacı yoktur. % 80-90 olgu 6-7 günde kendiliğinden düzelir.
Korunma ve Bulaşıcılığın Azaltılması
*Hastalık olduğu bilinen bölgelere seyahat etmemek ve hastalığın yoğun olduğu bölgelere gidilecekse, toplu yaşanan havaalanları, terminaller, tren istasyonları gibi yerlerde maske ve önlük takmak, insanlarla yakın temastan kaçınmak,
*El yıkama ve öksürürken ağzı örtme gibi kişisel korunma yöntemlerine uymak,
*Bağışıklık sistemini arttırmak için bol C vitamini almak,
*Hasta eşyalarına ve kullanılan tıbbi aletlere dezenfeksiyon uygulamak,
*Düzenli uyku uyumak,
*Yeterince dinlenmek,
*Hastaları izole etmek,
*Hasta odalarının havası ana sisteme vermemek, kapalı kapılı ve negatif basınçlı odalarda hastaları yatırmak,
*Hastalıklı bölgelerden uçakla gelen yolcuları sağlık taramasından geçirmek,
*Yolculara bu hastalık konusunda bilgi vermektir.
Ölüm Oranı
Dünya Sağlık Örgütü'nün vaka ölüm oranları %3 dolaylarındadır.
7 Nisan 2003 itibarıyla tüm dünyada 2671 kişide görüldü ve 103 kişi de öldü.
Hastalığın Görüldüğü Ülkeler ve Toplam Vaka Sayıları
Avustralya, Belçika, Brezilya, Kanada, Çin, Çin Hong Kong Özel İdari Bölgesi, Çin, Tayvan, Fransa, Almanya, İtalya, İrlanda, Romanya, Singapur, İşviçre, Tayland, İngiltere, ABD, Vietnam.
1 Kasım 2002 ile 10 Nisan 2003 tarihleri arasında WHO tarafından rapor edilen toplam SARS vaka sayıları:
SARS Hakkında Bilinmeyenler
*Türkiye'de henüz bildirilmiş SARS olgusu yoktur.
*15 yaşından küçük çok az sayıda kuşkulu vaka vardır.
*SARS"ın bir bioterörizim olduğuna dair bilgi ve belgeler yoktur.
*SARS"ın bulaşıcılığı gripten daha azdır.
*SARS"lı hastaların her hangi bir vücut sıvısına temas halinde mutlaka atılabilir eldiven kullanılması gereklidir. Temas sonrası eldiven derhal çıkartılmalı ve eller yıkanmalıdır.
*SARS hastalarının kullandığı yemek gereçleri, havlu ve yatak çarşafı gibi eşyalar başkaları tarafından kesinlikle kullanılmamalıdır.
*Ev içinde yüzey temizliğinde kullanılan temizleyiciler ortam temizliği için yeterlidir.
*SARS"lı hastayla aynı evde yaşayan kişilerin SARS semptomları geliştirmedikleri sürece ev dışı faaliyetlerini kısıtlamalarına gerek yoktur.
*Hastalarla yakın teması olanlar, sağlık çalışanları ve laboratuar personeli yüksek risk grubunda yer almaktadır.
*Türkiye'de SARS için Sağlık Bakanlığı'na bağlı Hudut Sahiller ve Sağlık Genel Müdürlüğü; havaalanları ve diğer ülke girişlerinde, hastalık belirtileri taşıyan kişilerin havaalanlarında tıbbi kontrollere alınması, gerekiyorsa hastane koşullarında araştırma yapılması konularında gerekli önlemleri almıştır.
*Dünya Sağlık Örgütü dünya çapında yolcular ve havayolları için "Acil Seyahat Kılavuzu" yayınladı. Kılavuzda, SARS"ın ana semptom ve belirtileri hakkında bilgiler ve havayolu mürettebatı dahil tüm yolcular için uyarılar yapılıyor.
*SARS yaygın bir sağlık tehdidi oluşturmaktadır.
*Singapur-New York seferini yapan bir uçakta yolcular arasında bulunan ve Gizemli Zatürre"ye yakalanan hastaları tedavi eden Singapurlu bir doktorun da bu hastalığa yakalanması üzerine, uçaktaki 155 kişi, Frankfurt'ta karantinaya alındı. Karısıyla birlikte karantinada tutulan 32 yaşındaki Singapurlu doktorun hastalanması, Avrupa'da bu hastalığın görüldüğü ilk vaka oldu. ABD'de ise henüz Gizemli Zatürre"ye rastlanmadı.
Dünya Sağlık Örgütü Acil Seyahat Kılavuzu
1-Uluslararası seyahat edenler SARS'ın yüksek ateş, kuru öksürük, kısa kısa soluma veya solunum güçlüğü gibi ana semptomları konusunda dikkatli olmalılardır. Bu semptomları yaşayan ve hastalığın etkili olduğu bölgelerde bulunmuş olanların bir hekime başvurması gerekmektedir.
2-Çin'in Hong Kong Özel İdari Bölgesi ve Guangdong Vilayetine gideceklerin zorunlu haller dışında bu seyahatlerini ertelemeleri gerekmektedir.
3-Hastalığın etkin olduğu bölgelerden hareket edecek olan yolcular buradan ayrılmadan önce olası SARS yönünden testten geçirilmelidir.
4-Bir veya daha fazla semptomu bulunan ve hastalıkla temas hikayesi olan veya akut olarak hastalanan yolcuların bir doktor tarafından değerlendirilmesi ve yolculuklarını iyileşene kadar ertelemeleri uygundur.
5-Uçuş esnasında uçaktaki herhangi bir yolcu veya mürettebatın hastalık kriterlerine uyduğu tespit edilirse, uçuş personeli durumu derhal gitmekte oldukları havaalanına bildirmelidir. Havaalanına varıldığında hasta yolcu gerekli işlemler ve müdahale için havaalanı sağlık yetkililerine ulaştırılmalıdır. Yolcular ve uçuş mürettebatına hastanın durumu şüpheli SARS olarak belirtilmelidir. yolcular ve mürettebat takip eden 14 gün boyunca havaalanı sağlık yetkililerine temasları ile ilgili bilgiyi ulaştırmalıdır. Sağlıklı yolcuların seyahatlerini bu noktadan sonra kısıtlamak için bir neden yoktur ancak yukarıda işaret edilen belirtilerin ortaya çıkması durumunda mutlaka tıbbi yardım almaları önerilmelidir. Şu an için hastalanmadıkça, sağlıklı yolcu ve mürettebatı herhangi bir tedavi veya incelemeye almak için bir neden yoktur.
6-Genel korunma maksatlı olarak uçaklar, Dünya Sağlık Örgütü'nün Uçuşlarda Hijyen ve Sanitasyon Kılavuzu'nda belirtildiği şekillerde dezenfekte edilmelidir.
Kaynaklar
www.cdc.gov/ncidod/sars
www.who.int/csr/sars
www.nejm.org
www.edmus.info
Son Haberler
1-Malezya Havayolları 14 rotada 716 uçuşu iptal etti
MALEZYA – Malezya Havayolları, yayınladığı bir bildiriyle, SARS salgınına karşı önlem olarak, Singapur, Hong Kong ve Çin'deki diğer şehirlerin de aralarında olduğu 14 rotadaki 716 uçuşunu iptal ettiğini bildirdi.
Havayolları yetkilileri, Singapur'a yapılan sefer sayısını haftada 49'dan 40'a, Hong Kong seferlerini 12'den 4'e, Pekin seferlerini ise 7'den 3'e indirdiklerini kaydetti. Yetkililer, ayrıca Cidde, Cakarta, Guangzhou ve Xiamen'e yapılan seferlerde de büyük kısıtlamalara gidildiğini, diğer bazı seferlerin ise tamamen durdurulduğunu açıkladı.
2-Dışişleri Bakanlığı'ndan SARS uyarısı: Zorunlu olmadıkça Filipinler ve Malezya'ya gitmeyin
ANKARA – Dışişleri Bakanlığı, Filipinler ve Malezya'da görülen Atipik Zatürree (SARS) hastalığı nedeniyle, vatandaşlardan söz konusu ülkelere zorunlu bir neden olmadıkça seyahat etmemeleri uyarısında bulundu.
Dışişleri Bakanlığı'nın açıklamasında şöyle denildi: "Filipinler ve Malezya'da görülen ve ölümle sonuçlanabilen Atipik Zatürree (SARS) hastalığı dolayısıyla vatandaşlarımızın söz konusu ülkelere, zorunlu bir neden olmadıkça seyahat etmemeleri tavsiye olunur. Vatandaşlarımıza saygıyla duyurulur".
3-Gizemli zatürree 90 can aldı/ Kanada'da 9 kişi öldü
HONG KONG/PEKİN-HANOİ/TORONTO – Uzakdoğu'dan çıkan ve tüm dünyaya korku salan 'Gizemli zatürree' ve 'akut solunum yetmezliği sendromu'ndan (SARS) ölenlerin sayısı 90'ı aştı. Hastalık Kanada'da 9 can aldı.
Çin'de geçen yılın sonlarında ortaya çıkan ve seyahatler yoluyla dünyanın birçok ülkesine sıçrayan salgında, şimdiye kadar yaklaşık 2 bin 600 kişinin de hastalığa yakalandığı bildiriliyor.
Çin'den sonra başta Hong Kong, Vietnam, Singapur ve Tayland gibi Asya ülkeleri olmak üzere seyahatlerle çeşitli ülkelere yayılan hastalığa son olarak İngiltere'de 2, Kanada'da ise bir kişi yakalandı.
Almanya ve ABD gibi gelişmiş ülkelerde de hastalığa rastlanırken, hastalığın çıkış noktası Çin'de ise ölenlerin sayısının 53'e, hastalığa yakalananlarını sayısı ise 1268'e yükseldi.
Çin Sağlık Bakanlığı yetkilileri, son 24 saat içinde 21 yeni vaka tespit edildiğini söylediler.
Çinli yetkililer, hastalığın ortaya çıktığı güney eyaleti Guangdong'da ise 43 kişinin öldüğünü, 1203 kişinin ise SARS'a yakalandığını duyurdular.
Gizemli zatürreeye yakalananların sayısı giderek artarken Çinli yetkililer, hastalığın etkin biçimde kontrol altına alındığını öne sürüyorlar.
4-Diplomatik rezidanslar dezenfekte ediliyor
Öte yandan Çin'in Başkenti Pekin'de 5 diplomatik rezidansın önlem olarak dezenfekte edileceği bildirildi.
Bu arada, Vietnam'ın Başkenti Hanoy'da da hafta sonu beş yeni vakanın görüldüğü, biri doktor olan bu kişilerin hastaneye kaldırıldığı bildirildi.
Hastalık yüzünden Singapur Başbakanı Goh Chok Tong'un ise gelecek ay yapacağı Çin ziyaretini iptal ettiği bildirildi.
Hong Kong'da da, bu hastalığa yakalanan Prince of Wales Hospital adlı bir hastanenin müdürünün hastaneye kaldırıldığı açıklandı.
5-Kanada'da 9 kişi öldü
Bu arada gizemli zatürreenin, Kanada'da bir kişi daha öldürmesiyle, bu ülkede SARS'tan ölenlerin sayısı 9'a yükseldi.
Toronto sağlık yetkilileri, kentin Scarborough kesiminde SARS salgınında ölen 9'uncu hastanın, ilk teşhis edilen SARS vakalarından biriyle teması olduğunu, hastalığın bu şekilde bulaştığını söylediler.
Toronto'daki bazı hastaneler kapatılarak, karantina altına alındı. Kent çevresindeki diğer yerleşim bölgelerinde de benzer tedbirler alınıyor.
Yetkililer, Toronto ve çevresindeki bölgede SARS hastalığına yakalananların sayısının 179'a çıktığını açıkladılar. Kanada Sağlık Bakanlığı, ülke çapında SARS teşhisi konulan ya da hasta olmasından şüphe edilen 217 kişi bulunduğunu bildirdi.
6-Dünya genelinde görev yaptığı Vietnam'da, Amerikalı bir işadamında Gizemli Zatürre"yi ilk tanımlayan İtalyan asıllı Dünya Sağlık Örgütü (WHO) doktoru Carlo Urbani maalesef tedavi görmekte olduğu Tayland'da aynı hastalıktan öldü. WHO yetkilileri, ""Carlo bir tek kendisini kurtaramadı. Hepimiz yıkıldık"" dediler.
Kaynak: http://www.dunyagazetesi.com.tr/news_display.asp?upsale_id=121574&dept_id=960
